Nga e ka prejardhjen sapuni?

18.03.15 13:04


Prej nga vjen në të vërtetë? Cili ka qenë rrugëtimi i tij nëpër histori?
Për nuhatjen e sotme të stërholluar është gati gati e pa paimagjinueshme, mirëpo kanë ekzistuar kohëra të tilla kur efekti pastrues i sapunit zëvendësohej me metoda të dyshimta. Prandaj, po e nisim nga e para. 
 

 

Gjurmët  e para në histori të pastrimit me sapun i gjejmë në Mesopotami,  në një territor i cili gjendet në mes të lumenjve Eufrat dhe Tigrit, territor i cili gjendet në shtetet e ditëve të sotme si Turqia, Siria dhe Iraku. Sumerët të cilët jetonin atje në mijëvjeçarin e tretë para Krishtit, krijonin një pastë duke përzier vajin dhe hirin e bimëve, dhe kjo mund të konsiderohet si zbulimi i recetës së sapunit.

Kjo mund të ketë ndodhur pa dashje, sepse në atë kohë nuk ka qenë e njohur ende se hiri i bimëve përbën bazën për përzierjen alkalike (finjës). Nuk mund të dëshmohet se në atë kohë kjo lloj përzierjeje është bërë për qëllime pastrimi. Ka gjasa të jetë përdorur për shërimin e plagëve. Pastaj Grekët e vjetër dhe Egjiptasit e përvetësuan këtë recetë, por ishin Romakët të parët të cilët e përdorën këtë përzierje për qëllime pastrimi. Sipas disa burimeve edhe Galët dhe Gjermanët përdornin substanca të ngjashme me bazë të hirit për pastrim.

Vetëm në shekullin e shtatë, u zhvillua në mënyrë të qëllimshme sapuni siç e njohim ne. Arabët zhvilluan një metodë të zierjes së vajit dhe hirit së bashku. Këta dy përbërës edhe sot e kësaj dite mbeten baza për prodhimin e sapunit.  

Vaji dhe yndyra kundër vajit dhe yndyrës?

 

Shumëkush mbase nuk e di se sot e kësaj dite për prodhimin e sapunit klasik përdoren yndyrëra të kafshëve si: dhjami, rrëshira dhe yndyra e eshtrave. Por shtrohet pyetja, si mund të ndodh që shkaktarët më të këqinj të njollave të shndërrohen në agjent pastrues? Kjo bëhet nëpërmjet zierjes me përzierjet alkalike, të ashtuquajturit vlimit të sapunit. Gjatë këtij procesi bëhet tretja e vajrave dhe yndyrave në glicerinë dhe kripëra alkalike, kështu quhen të gjitha kripërat që kanë për bazë metalet alkalike si p.sh. Natriumi apo Kalciumi. Krejt në fund të procesit, pas ndarjes së glicerinës dhe materieve të tjera fitohet baza e sapunit e cila si përbërës kryesor ka kripën e natriumit.

 Pas një përparimi të gjatë e triumfues që vazhdoi deri në mesjetë, sëmundjet ishin një prej arsyeve të cilat për një kohë të gjatë e penguan zhvillimin e sapunit në Evropë. Kur murtaja dhe kolera shkaktuan vdekje të panumërta, dijetarët ishin të mendimit se uji dhe ajri e bënin trupin të ndjeshëm ndaj sëmundjeve. Që aty njerëzit filluan vetëm të fshiheshin pa ujë kurse trupin e mbulonin me rroba për t’u përballur me ajrin. Sapuni u harrua. Është e paimagjinueshme zagushia e shkaktuar në hapësirat e banimit nga kundërmimi i trupave. Megjithatë kjo ishte fatkeqësia më e vogël. Mungesa e higjienës shkaktoi përhapje edhe më të madhe të sëmundjeve dhe parazitëve si morrat dhe pleshtat. Ritualet e përditshme në mëngjes të elitës nëpër oborret mbretërore pasqyrojnë më së miri gjendjen katastrofale higjienike: Ngritja nga shtrati, lyerja me pudër për mbulim të lëkurës, veshja e rrobave të brendshme për të përthithur djersën dhe pastaj veshjet e gjata sipër. Sasitë e mëdha të parfumeve ishin ndihma e vetme kundër kundërmimit. Paruket fshihnin flokët e yndyrshme. Për fat të mirë nuk është zhvilluar ende ndonjë metodë e cila do të riprodhonte kundërmimin e asaj kohe. Po ashtu, nuk është e këshillueshme të eksperimentoni në këtë drejtim pasi përveç që do të humbisni shokët do të keni edhe pasoja shëndetësore.

Sapunët modern shpesh kanë një listë të gjatë të përbërësve

Sapunët modern apo gjelet për dush dhe shamponët përbëhen nga detergjent tjerë të përpunuar industrial që përdoren si substanca për larje dhe që i nënshtrohen një procesi krejt tjetër të prodhimit. Megjithatë, sapuni klasik vazhdon të përdoret shpesh. Personat alergjik mund t’i përballojnë më lehtë sapunët me bazë të vajrave natyrore se sa ata që kanë një listë të gjatë të përbërësve përplot me simbole kimike të pakuptueshme.

Pa marrë parasysh se çka do të përdorni, me rëndësi është të mbani pastërtinë, sepse  paruket nuk janë në modë.




Lajmet e Fundit

  1. “HARDH FEST - 2018”

        “Me pamje kah vneshtat” ishte motoja e festivalit tashmë tradicional “Hardh Fest” në Rahovec. Drejtor artistik i këtij festivali, z.Gardalin Shtavica, theksoi se edicioni i sivjetmë u mbajt nga 7 deri më 9 shtator. Gjatë këtij edicioni të “Hardh Fest” janë mbajtur aktivitete të shumta duke filluar me hapjen zyrtare të vjeljes së rrushit për të vazhduar me shpalljen e verëtarit më të mirë, ekspozitën “Hardh Expo” të organizuar nga Nahit Veseli, garat në vjeljen dhe shtrydhjen e rrushit për 3 ditë rresht. Ky edicion pati edhe disa risi si: “Hardh Kids” gjegjësisht aktivitetet për fëmijë, “Hardh Treni” ose udhëtimi me tren nga qyteti deri në Konak, “Hardh Bike” ose vizitat e vreshtave me biçikleta. Më pas u organizua edhe një paradë e mekanizmave bujqësore, nga më të vjetrat e deri te ato më të rejat, nga qendra e qytetit deri ne konak. Në ditën e tretë të festivalit u mbajt ora poetike te muzeu i qytetit dhe në konak u shpall mbretëresha e rrushit.

  2. KOLONIA ARTISTIKE E ARTISTEVE TE RINJ NE FERIZAJ

         Në Galerinë e Arteve në Ferizaj është hapur ekspozita e pikturave “Koloni e Artit”, si rezultat i punimeve të përfunduara në kuadër të "Javës së KFOR-it". Artistët e rinj nga të gjitha komunitetet në Kosovë, në korrik të këtij viti kanë pasur mundësinë që të shoqërohen dhe të komunikojnë përmes gjuhës universale, gjuhës së artit, dhe si rezultat i kësaj shoqërie ata ekspozuan punimet që i mbaruan përgjatë kësaj kolonie.

  3. DITA E BARAZISE SE FEMRAVE NE BONDSTEEL

    Të shtunen më 25.08.2018 në bazën amerikane Bondsteel u organizua Dita e Barazisë së Femrave. Me këtë rast përmes tregimeve personale të katër panelisteve u theksua rëndësia e barazisë gjinore.

  4. COURTOIS ‘NE GREVE’ NUK PARAQITET PER STERVITJE

    Kur kanë mbetur vetëm edhe dy ditë deri në mbylljen e afatit kalimtar në Ligën Angleze ekipi i Çelsit (Chelsea) është duke u përballur me një krizë të vogël. Kjo sepse, siç raportojnë mediat angleze, pa dhënë asnjë shpjegim dhe pa marrë leje portieri i tyre, Thibaut Courtois, nuk u paraqit për stërvitje.

  5. PER FAT TE KEQ, JO AJO POR ATA SHKUAN NE SHTEPI!

    Për herën e tretë me radhë Kroacia arriti që ta përmbys rezultatin dhe të dalë fituese në këtë botëror. Pas Danimarkës dhe Rusisë kësaj here radhën e pati kombëtarja e Anglisë e cila para se të fillonte ndeshja ishte favorite për shumicën e ekspertëve dhe tifozëve të futbollit.

Me Shume